Ontdek de verhalen van Zuid-Holland

Dordrecht, Biesbosch, Kinderdijk

De ‘waterdriehoek’ Dordrecht, Biesbosch en Kinderdijk wordt al eeuwenlang gekenmerkt door het leven mét en de strijd tégen het water. Dordrecht werd in de Middeleeuwen een machtige stad door haar ligging aan de Merwede, maar raakte die positie kwijt door grote overstromingen in de vijftiende eeuw. In het deltagebied dat hierdoor ontstond, de Biesbosch, verdiende men de kost met zalmvisserij en eendenkooien. De Sliedrechtse baggeraars wisten zich met hun expertise wereldwijd op de kaart te zetten en ook de molens van Kinderdijk zijn een tastbare herinnering aan de eeuwige strijd tegen het water.

undefined
Het drierivierenpunt bij Dordrecht. Bovenaan ligt Papendrecht, uiterst rechtboven het Wantij en onderaan Dordrecht, met de Grote Kerk (Foto: www.watericonen.nl) 

Dordrecht, dat in 1220 stadsrechten kreeg van Graaf Willem I, was in de Middeleeuwen de machtigste Hollandse stad. In 1299 kreeg de stad het ‘stapelrecht’, wat betekende dat alle goederen die over de Lek en Merwede werden vervoerd in Dordrecht op de markt moesten worden gebracht. Dit was een belangrijk handelsvoordeel voor de stad en er werd dan ook streng gecontroleerd op schippers die dit stapelrecht probeerden te ontlopen. Dordrecht behield haar leidende positie tot in de eerste helft van de 15e eeuw, toen de regio werd getroffen door een aantal zware overstromingen. Als gevolg van deze ‘Elisabethsvloeden’ – ze vonden allemaal op of rond 19 november plaats, de naamdag van de heilige Elisabeth,  verloor Dordrecht een groot deel van haar achterland.

Het gebied dat door het water werd getroffen was de Hollandse Waard, ook wel de ‘Groote Waard’ genoemd, globaal gelegen tussen Dordrecht en Geertruidenberg. Voor de overstromingen was dit een bloeiend akkerbouwgebied met tal van dorpen. Huizen werden door het water verzwolgen en vele mensen kwamen om. In oude verhalen worden soms getallen van 100.000 slachtoffers genoemd maar tegenwoordig gaan historici uit van zo’n 2000 slachtoffers en een veelvoud aan verdronken vee. In de Grote Kerk herinnert één van de gebrandschilderde ramen nog aan deze gebeurtenis.

undefined

Niet alleen was het achterland verdwenen, de stad lag vanaf toen op een eiland, wat het lastig maakte om het stapelrecht af te dwingen. Dordrecht werd economisch dan ook voorbijgestreefd door steden als Amsterdam en Antwerpen. Dat betekent niet dat de rol van Dordrecht helemaal was uitgespeeld. Zo was Dordrecht de plek waar de Staten van Holland op 19 juli 1572 voor het eerst bijeen kwamen zonder de toestemming van koning Filips II. Tijdens deze vergadering besloten de Hollandse edelen en steden dat zij zich zouden aansluiten bij het verzet tegen de Spaanse vorst. Een historische gebeurtenis, die tot op zekere hoogte kan gelden als het begin van de onafhankelijkheid van het latere Nederland. Deze bijzondere gebeurtenis staat centraal in het op Koningsdag door koning Willem-Alexander geopende museum Het Hof van Nederland. Het Hof van Nederland is onderdeel van het Dordrechts Museum en vertelt het verhaal van de stad in een multimediale presentatie met onder meer een ‘verfilming’ van de eerste Vrije Statenvergadering.  

Biesbosch
Na de Elisabethsvloeden waren er wel degelijk plannen om het overstroomde gebied opnieuw in te dijken, maar deze werden nooit gerealiseerd. Wel zorgden andere dijkdoorbraken ervoor dat het zoute zeewater door zoet rivierwater werd teruggedrongen. Zo ontstond in de volgende eeuwen een deltagebied waar mensen hun brood verdienden met visvangst, eendenkooien, het vlechten van manden en tonnen van materiaal uit de grienden. Het gebied werd bekend als de 'Biesbosch', een bos van biezen.

undefinedHier en daar zijn in de Biesbosch nog oude griendwerkershuizen te vinden. Vroeger werden honderden hectaren griend onderhouden in de Biesbosch. Griendwerkers werden vroeger ook wel ‘grienduilen’ genoemd.  Tegenwoordig onderhouden diverse instanties in de Biesbosch nog zo’n 20 tot 25 hectare griend. (Foto: www.watericonen.nl)

Historische zalmvisserij
Vooral de zalmvisserij speelde een rol van betekenis. Op oude kaarten zijn de ‘zalmsteken’, kilometers lange ‘schuttingen’ van fuiken vaak goed te zien. Ze werden opgedeeld in percelen en elk voorjaar bij opbod verpacht. Later, rond 1900, was er een grote zalmvisserij bij de Kop van ’t Land gevestigd. Met behulp van paardenkracht en stoommachines en door middel van enorme netten (‘zegens’), werd de gehele breedte van de rivier afgesloten en bevist. Op deze wijze werden soms meer dan 100.000 zalmen per jaar gevangen. Van deze visserij-inrichting zijn bij de Ottersluis nog enkele karakteristieke elementen bewaard gebleven zoals de windas, waarmee de zegen door een paard uit het water getrokken werd. Deze waren verborgen onder een vervallen vakantiewoning en begroeid, maar zijn nu gerestaureerd en te bezoeken. Vanuit het Biesboschcentrum in Dordrecht is het mogelijk een bootexcursie te maken naar deze ‘zalmhaal’. 

undefinedHistorische foto van de zalmvisserij (Foto: www.watericonen.nl)

Een andere sector die al jarenlang met deze regio verbonden is, is de baggerindustrie. Sliedrecht is van oudsher het dorp van de baggeraars. Wie meer wil weten over de geschiedenis van het baggeren en het baggerbedrijf vandaag de dag kan terecht in het Nationaal Baggermuseum. In dit museum zijn historische en moderne modellen van baggervaartuigen te bekijken maar ook bijzondere voorwerpen die ooit zijn opgebaggerd. Om ook kinderen kennis te laten maken met het baggerwerk opende het museum in 2015 een interactieve ‘baggerpraktijktuin’.

Molens van Kinderdijk
Het zijn de bekendste molens van ons land en voor veel buitenlandse toeristen een hoogtepunt van hun reis: de molens van Kinderdijk. De molens die in de achttiende eeuw gebouwd werden om overtollig water naar de rivier de Lek te malen symboliseren voor veel mensen het ultieme Hollandse landschap. Om droge voeten te houden zijn de molens overigens niet meer nodig. In 1868 werden twee stoomgemalen in gebruik genomen en tegenwoordig wordt de bemaling elektrisch aangedreven. Vanwege het unieke karakter van het molengebied is het in 1997 op de Werelderfgoedlijst geplaatst. Het landschap bij Kinderdijk getuigt volgens Unesco al bijna duizend jaar “van menselijk vernuft en vastberadenheid in waterafvoer en bescherming van het land door middel van waterbouwkundige technieken.”

undefinedMolens van Kinderdijk (Foto: www.watericonen.nl)

In totaal gaat het om zestien windmolens, de hierbij behorende wateren en boezemlanden, drie poldermolens, een voormalig stoomgemaal en twee waterschapshuizen. Twee van de molens zijn ingericht als museummolen. In Museummolen Nederwaard ga je terug in de tijd, het interieur stamt uit de vijftiger jaren van de vorige eeuw. Je kunt er de bedstee van de laatste bewoner bewonderen en naar boven klimmen, waar je een prachtig uitzicht hebt op de molens en de natuur in de omgeving. Museummolen Blokweer is een educatiemolen, waar het mechanisme van de molen wordt uitgelegd en met informatie over het erfgoed van Kinderdijk. In het Wisboomgemaal, een voormalig stoomgemaal, is een bescheiden bezoekerscentrum ingericht. Te bescheiden, vindt de stichting die de molens beheert. Er zijn vergevorderde plannen voor een nieuw bezoekerscentrum dat een werelderfgoed waardig is. Inmiddels is gestart met de fondsenwerving voor de bouw. Als alles volgens plan verloopt wordt het bezoekerscentrum in 2017 geopend.

De molens zijn overigens een prima vertrekpunt voor fietstochten en wandelingen. Een aanrader voor wandelliefhebbers is het Kinderdijkpad, een route van 9 of 12 kilometer over verharde paden en grasdijken die de molens nooit uit het zicht verliest. Ook varen er rondvaartboten in het gebied. Informatie hierover is te vinden op www.kinderdijk.nl.  

Tip: neem de waterbus!
Eén van de leukste manieren om het gebied te ontdekken is per Waterbus. Voor inwoners van de regio is het onderhand net zo gewoon als de bus of de tram, maar voor veel bezoekers is reizen per Waterbus een bijzondere en spectaculaire ervaring. Je kunt inchecken met je OV-chipkaart of aan boord een kaartje kopen. Vanuit het centrum van Dordrecht of Rotterdam vaart de Waterbus met 60 km/uur naar de Hollandse Biesbosch of naar Sliedrecht, maar ook – buiten de spits – naar één van de best bezochte attracties van ons land, de molens van Kinderdijk. Fietsen mogen gratis mee!

 

Tekst: Marloes Wellenberg

 

Links

Reacties

Er zijn nog geen reacties

Plaats reactie

Om spam te voorkomen, stellen wij u een eenvoudige vraag. Vult u alstublieft het antwoord hieronder in.