Deze website maakt gebruik van cookies

Deze website gebruikt cookies om filmpjes van YouTube te tonen en social mediaknoppen van Facebook, Twitter en Pinterest (third party cookies). Als je deze cookies niet wil, dan kun je dat hier aangeven. De betreffende functionaliteit wordt dan uitgeschakeld. Wij plaatsen zelf wel altijd functionele cookies voor de werking van onze website en (anonieme) analytische cookies om onze site te verbeteren.

Ontdek de verhalen van Zuid-Holland

Gezocht: foto's en verhalen Woonschip de Wiekslag

Van woon- en atelierschip tot toonbeeld Mobiel Erfgoed

Woonbootonderzoeker Cisca de Ruiter hoopt ooit voldoende informatie vergaard te hebben voor een grote publicatie over het bijzondere Woonschip De Wiekslag. Daarom is zij op zoek naar verhalen en historische foto’s van het schip uit de periode 1925 tot WOII. Heeft u ooit van het schip gehoord? Of kent u oude familieleden of kennissen die in deze periode met hun woonschip aan de Kagerplassen hebben gelegen of gewoond? Laat het Cisca weten via info@dewittewaterlelie.nl

Een bijzondere verschijning
Veelzijdig kunstenaar Otto van Tussenbroek (1882-1957) liet in 1924-1925 voor hem en zijn vrouw een woonschip met atelier bouwen. Architect A.P. Smits ontwierp op een schipachtig fundament, in Amsterdamse Schoolstijl, een woonschip dat de naam De Wiekslag kreeg. Ze was een elegante verschijning. In stijl van de Amsterdamse School bezat ze subtiele in hout uitgevoerde versieringen, reliëfs en accenten, ramen in driehoeks-vorm, een gelaagd dak en een uitgekiende kleurstelling van crème en donkergroen. Ook het interieur was smaakvol en van alle gemakken voorzien: sjiek, met koper, marmer en fraai verwerkte houten elementen. Er was centrale verwarming, warm en koud stromend water en met zeegras geïsoleerde wanden. Voor de watervoorziening waren tanks ingebouwd, net onder het dak en onder de vloer: een voor apart gebunkerd water en een voor opgevangen regenwater.

undefined
De Wiekslag in 1927 in Leerdam. (Foto uit het familiealbum van Laurens Geurtz)

De Wiekslag bezat twee voordeuren: een aan bakboord en een aan stuurboord. Bovenop het dak stond een met zeildoek overkapte stuurinrichting dat eveneens een luxe was in die tijd omdat schippers toen nog in de open lucht aan het roer stonden. Het woonschip was duidelijk ingericht om mee te varen en op diverse plekken te liggen. En dat gebeurde ook. Tijdens de wintermaanden lag De Wiekslag in Haarlem, later Utrecht, om voor de zomermaanden te verkassen naar de Kagerplassen. 

Dat van Tussenbroek in zijn sas was op zijn zomerse ligplaats valt te lezen in een citaat uit een artikel in Ons Eigen Tijdschrift in 1931: “De Kager-meren, dat zijn die wijde, met hooge rietkragen omzoomde plassen, dichtbij Leiden waar aan de Ringvaart van de Haarlemmermeer op een eiland het vergeten dorpje de Binnen-Kaag ligt, geliefd door alle watersportbeoefenaren die er hun boot opbergen in de wintermaanden en des zomers genieten van de schoonheid der streek. […]  Een ieder op het eiland is er een koning in zijn eigen rijk en wat mij betreft: ik voel mij den koning te rijk als ik in het vroege voorjaar met mijn woonschip weer aan de Kaag terugkeer… Geen vrijgevochtener oord, geloof ik, dan dit eiland!”

undefined
Foto van onbekende fotograaf, geplaatst in Ons Eigen Tijdschrift (1931) bij het artikel van Otto van Tussenbroek.

Hoewel De Wiekslag op bovenstaande foto alleen lijkt te liggen, was het voor welgestelden, waartoe Van Tussenbroek behoorde, in de eerste helft van de vorige eeuw niet uitzonderlijk om in de zomer met de woonboot de plassen op te zoeken. Een passage uit het dagboek van een natte aannemer die begin jaren veertig in de buurt van de Kagerplassen aan een project werkte, onderschrijft dit. De aannemer verhaalde dat hij met zijn met het werk meereizende woonark “terecht was gekomenen tussen die grote arken van mensen met poen, die zomerverblijf in Warmond hielden bij de Kagerplassen…” Niet zelden lieten deze mensen hun woonschip speciaal ontwerpen, zoals Van Tussenbroek heeft gedaan. Met  de Wiekslag was hij in de periode 1925 tot 1939 regelmatig in de zomermaanden op de Kagerplas te vinden.

Een toonbeeld van Mobiel Erfgoed
Woonschip De Wiekslag bestaat nog steeds! Na perioden van ernstige verwaarlozing, opknapbeurten en verbouwingen en een zinkpartij in 2005 werd ze gerestaureerd. Nu ligt ze alweer een kleine tien jaar in volle glorie aan de Zwanenburgwal in Amsterdam.

undefined
De Wiekslag in oude glorie aan de Zwanenburgwal. Kenmerkend ook voor de Amsterdamse School is het driehoekige raam in de voordeur. (Foto’s: Cisca de Ruiter, 2010)

Twintig jaar terug begonnen Maarten van de Krol en Cisca de Ruiter met Project Stalen Woonschepen Utrecht. Daarin deden zij onderzoek naar de historie van oude woonschepen in die stad. De Wiekslag was een van hen. Dat het monumentale woonschip nog bestaat is mede te danken aan het feit dat een deel van de rijke historie naar boven is gehaald. Oude foto’s en bewaard gebleven blauwdrukken van de architect werden belangrijke documenten waarop de restauratie kon worden gebaseerd en waarmee het woonschip, als bewijs van haar authentieke historiciteit, werd toegelaten tot de Amsterdamse wateren. Zonder dit alles en het levensverhaal zou het woonschip na de noodlottig zinkpartij niet volledig meer behouden zijn gebleven.

Dat De Wiekslag een bijzonder woonschip is, is gelukkig niet onopgemerkt gebleven. Amsterdamse rondvaartschippers wijzen hun passagiers op de mooie en bijzondere opbouw. Maar nog belangrijker: het Mobiel Erfgoedcentrum Nederland (MEN) heeft De Wiekslag in 2018 uitgeroepen tot toonbeeld. Dat is vrij bijzonder voor een woonboot, omdat deze nog steeds worden miskend als het gaat om cultuurhistorisch erfgoed.

undefined
De subtiele versieringen die in de houten bekleding zijn aangebracht, zijn goed zichtbaar. (Foto’s: Cisca de Ruiter, 2010)

 

 

Reacties

Er zijn nog geen reacties

Plaats reactie

Om spam te voorkomen, stellen wij u een eenvoudige vraag. Vult u alstublieft het antwoord hieronder in.