Ontdek de verhalen van Zuid-Holland

Met de Carsjensboot over Braassemermeer en Kagerplassen

(Door Fons van Rijn, Stichting Oud Alkemade) “Een tochtje, zóó mooi en zóó vol afwisseling, waar men nog lang en met genoegen aan zal terugdenken”. Met dergelijke zinnen probeerde Stoombootmaatschappij Carsjens aan het begin van de vorige eeuw klanten te werven voor “een van de mooiste watertochten welke in Holland te maken zijn, de tocht over de Braassemer- en Kagermeren.”

De salonboot van Stoombootmaatschappij Carsjens vertrok gedurende de zomermaanden vrijwel elke dag om 12.30 uur vanaf de Leidse Beestenmarkt en arriveerde daar weer ruim vier uur later. De tocht verliep via de Oude Vest naar de Haven om vervolgens via Leiderdorp, Koudekerk, Woubrugge, Oude Wetering, Nieuwe Wetering en de Kagerplassen weer in Leiden te belanden.

Tijdens de tocht werd getracht het de reizigers naar de zin te maken: ‘De sierlijk gepavoiseerde (met vlaggen versierde) boot heeft een welingerichte keuken, waar onder leiding van een bekwaam kok, de door de reizigers verlangde spijzen smakelijk worden bereid, en in de daarvoor gezellig ingerichte glazen deksalon op keurig gedekte, met bloemen versierde tafeltjes worden opgediend’.
Het tochtje kostte 50 cent, kinderen half geld.

Goede zaken
De stoombootmaatschappij was in 1855 opgericht door de toen 46-jarige in het Duitse Emmen geboren Frederik Carsjens. De eerste jaren werkte hij vanuit Alphen aan den Rijn en het toen nog zelfstandige Oudshoorn. Het eerste schip was nog uitgerust voor zowel passagiers- als vrachtvervoer. Het bedrijf onderhield onder meer diensten op Amsterdam, Gouda en Leiden.

Blijkbaar deed Carsjens goede zaken, want rond 1870 nam de concurrentie van andere maatschappijen toe van onder meer De Volharding, Bus en J. van der Tang. Ze zaten nogal eens letterlijk in elkaars vaarwater, zozeer dat de minister van Binnenlandse Zaken dreigde met het intrekken van de concessie als er weer sprake zou zijn van opzettelijke aanvaringen. (Foto links: Een boot van Carsjens in het begin van de vorige eeuw bij de aanlegsteiger van hotel Hollandia in OUde Wetering, ter hoogte van Veerstraat 8.)

In 1876 volgde de in Oude Wetering wonende zoon Wouter Carsjens zijn vader op. Deze Wouter overleed in 1897, waarna P.J. Weijenberg, een aangetrouwd familielid, het roer overnam. In 1915 werd het bedrijf failliet verklaard, nadat Weijenberg een jaar eerder was overleden. De stoomboot-maatschappij werd ingehaald door nieuwe technische ontwikkelingen, het personenvervoer werd overgenomen door de auto, bus en trein. Daar kon de sierlijk gepavoiseerde salonboot – zelfs al was hij voorzien van een welingerichte keuken die smakelijke spijzen bereidde – niet tegenop.

Dit artikel van Fons van Rijn is eerder gepubliceerd in Alkmadders (maart 2012), de kwartaaluitgave van Stichting Oud Alkemade

Reacties

  1. Willem de Wit

    Op de kade wacht Hilletje van Wieringen( overl. 4 jan 1918) op haar man Jan de Wit( overl. 14 sep 1914), schipper op deze boot

    04 februari 2013

  2. Redactie

    @Willem Een mooie aanvulling, bedankt! Dat moet dan haast wel familie van je zijn? Deze prachtige foto komt trouwens ook in het magazine over de geschiedenis van het openbaar vervoer dat eind maart verschijnt. Als je je adres mailt naar redactie@geschiedenisvanzuidholland.nl dan stuur ik je t.z.t een exemplaar.

    04 februari 2013

  3. anoniem

    Ik ben een achter-achterkleinzoon van de oprichter der Stoombootmaatschappij Carsjens, Freek (Friedrich Martin) Carsjens. Hij stapte in 1855 over van de zeevaart naar de binnenvaart, nadat hij in 1853 als kapitein van het fregatschip "Aert van Nes" schipbreuk had geleden in Straat Torres, en bijna een jaar lang met z'n bemanning in twee sloepen probeerde land te vinden met een behulpzame bevolking. Uiteindelijk is dat op Ternate gelukt, waar de Sultan ervoor zorgde dat ze naar Batavia konden en vandaar terug naar Nederland Mijn overgrootvader Andries Verduijn (schoonzoon van Friedrich Martin Carsjens) heeft nog even overwogen het bedrijf over te nemen van Weijenberg, maar er viel al weinig meer te redden... hoewel Weijenberg de tijd en de ontwikkelingen tégen had, was er onder zijn bewind ook niet echt sprake van een kundig beheer - althans zo ging het gerucht. Toen de maatschappij nog "in de familie" was heeft mijn opa Cor Verduijn (zoon van Andries Verduijn en Cornelia Anna Margarethe Carsjens) enkele jaren als schipper (de schippers werden soms deftig "kapitein" genoemd) op de Carsjensboten gevaren, een collega dus van Jan de Wit die in Willem's commentaar wordt vermeld. Leuk om dit te ziern, en de reacties te lezen! Jaap Verduijn.

    11 april 2014

  4. Redactie

    @Jaap Verduijn Bedankt voor deze aanvulling, leuk om te lezen!

    14 april 2014

  5. anoniem

    Nu is deze dienst door van der Valk overgenomen, dezelfde route en ook dineren aan boord.

    01 mei 2016

  6. Redactie

    En zo is de cirkel weer rond! Dank voor deze aanvulling.

    02 mei 2016

  7. anoniem

    Ben een nazaat van de van der Neuten Mastenmakerij in Alphen aan den Rijn. Ben een lezing aan het voorbereiden over 1889-1989 Mastenmakerij van der Neut. Weet dat Carsjens vaak wat vervoerde voor fa. v.d. Neut. Is daar soms nog iets van of van of een foto van één van de oude boten?

    13 mei 2017

  8. Redactie

    Op de website van het archief in Leiden zijn veel oude foto's te vinden van Carsjens, zie www.erfgoedleiden.nl. U zou ook contact kunnen opnemen met Stichting Oud Alkemade, de auteur van dit artikel is daaraan verbonden.

    16 mei 2017

  9. anoniem

    Sjaak van der Neut (1939) is een nazaat van de 3 generaties van der Neut Masten uit Alphen aan den Rijn. Wil een lezing houden over 100 jaar van der Neut (1889-1989) Ik weet dat er ook veel verscheept werd door Carsjens de beurtschipper. Zijn er nog goede foto's van een beurtschip van Carsjens liefst uit Alphen aan den Rijn. Mijn mail adres is: neutmanagement@kpnmail.nl U zou me daar een zeer groot plezier meedoen!!!

    19 mei 2017

  10. Redactie

    Heeft u inmiddels de collectie van het archief bekeken?

    22 mei 2017

Plaats reactie

Om spam te voorkomen, stellen wij u een eenvoudige vraag. Vult u alstublieft het antwoord hieronder in.