Ontdek de verhalen van Zuid-Holland

De Diepvries van Goudriaan

Iedere oudere Goudrianer weet direct wat daarmee bedoeld wordt. Voor anderen is het een onopvallend gebouwtje aan de Zuidzijde, zo onopvallend dat het meestal over het hoofd gezien wordt.

Overal op het platteland werden rond de jaren zestig verenigingen opgericht met als doel een gezamenlijk diepvriesgebouwtje te bouwen waar particulieren hun groenten, fruit en vlees konden invriezen. Op deze manier werd het invriezen voor veel mensen haalbaar. Groenten werden nog heel veel zelf geteeld op de tuin en, zoals men dat vele generaties gewoon was, voor de wintervoorraad geconserveerd in zout of zuur , gerookt of gedroogd. Wecken werd populair vanaf het begin van de vorige eeuw. Diepvriezen was de nieuwe, moderne methode. Het is ‘pas’ vijftig jaar geleden maar het doet weer even beseffen hoeveel veranderingen er in deze vijftig jaar geweest. Ook dus op het gebied van conserveren van de oogst en slacht.

Eigen diepvrieskisten of kasten waren er nog niet, zelfs koelkasten waren nog uitzonderingen. Bekend is dat diepvriezen ook gepropageerd werd door bijvoorbeeld de Plattelandsvrouwen en de Rijksvoorlichtingsdienst. Smaak en kleur bleven veel mooier en voedingsstoffen beter behouden, kortom het eindresultaat was veel gezonder en het verwerken van de oogst gemakkelijker. Het is niet duidelijk of voorlichters in Goudriaan ook actief geweest zijn of dat de behoefte aan een eigen vriezerij ontstond in navolging van omringende gemeenten zoals Noordeloos, Giessen-Oudekerk en Meerkerk. (Foto links: het diepvriesgebouwtje)


Voorbereiding oprichting

In 1961 en 1962 werd een commissie gevormd die de behoefte peilde voor een gezamenlijke vriesruimte en zich ook oriënteerde zich op de verschillende systemen. Thijs Both, de melk-rijder, was één van hen en peilde - hij zat toch veel op de weg- de belangstelling voor een vriesruimte in het dorp. Intussen onderzocht de commissie de verschillende mogelijkheden; de keus viel op een kluis met een vaste opstelling van de diepvriesloketten, doorslaggevend was de storingsvrije werking van het systeem in vergelijking met de carrouselvorm zoals in Noordeloos in gebruik was. Adviesbureau Florant uit Cothen was al betrokken geweest bij de bouw van dit soort diepvriesgebouwtjes, de tekeningen voor het gebouwtje en de koel-installatie lagen bij wijze van spreken op de plank. Na wat zoeken kon men een stukje grond kopen van Hendrik de Gier aan de Zuidzijde (nu nr. 126a). 

Volgens de notulen was de eerste openbare vergadering op 23 april 1963 bij café De Jong, nu Het Raadhuis. Daarin staat geschreven: Zoals in zovele gemeenten begon ook in Goudriaan de behoefte aan een diepvriezer steeds groter te worden. Daarom staken enkele ingezetenen de hoofden bijelkaar en werden de eerste voorbereidende besprekingen gevoerd. Een voorlopige stichtingscommissie werd in het leven geroepen bestaande uit de heren J. de Baat, H. de Vos, C. van Genderen, M. Both, J. de Vos, P. de Wildt en A. Beuzekom* Deze commissie nam eerst contact op met de heer A. van Dijk te Cothen. Onder zijn leiding werd een bezoek gebracht aan verschillende systemen van diepvriezers waarvan de gekoelde ruimte naar het oordeel van de commissie het beste en het voordeligste was.

 *aangezien er meerdere personen zijn met gelijke achternaam en initialen hier de namen van de commissieleden: Jan de Baat, Bart de Vos, Kees van Genderen, Thijs Both, Jasper de Vos, Paul de Wildt en Arie Beuzekom

Op de eerste vergadering in april werd voorlichting gegeven over het invriezen en uitleg over de financiële kant. Ondanks dat er nog geen organisatievorm was, werd de commissie door de vergadering gemachtigd tot grondaankoop over te gaan. Op deze vergadering meldden zich 28 gegadigden voor kluizen van 200 liter. Een huurprijs werd ook al voorgesteld: naast de eenmalige inkoop via het aandeel, bedroeg de jaarlijkse huur voor een kluis van 100 liter 35 gulden en voor een kluis van 200 liter 60 gulden. Bij een aantal van 40 verhuurde kluizen zou men verder gaan. (Foto links: de statuten, het huishoudelijk reglement en een aandeel)

Van start
Aandelen, op geschept papier gedrukt, ter grootte van 250 gulden werden uitgeven, 10 % daarvan moest worden gestort, voor de rest stond men borg. Die aandelen moesten aan de man gebracht worden, Thijs Both -die zat immers toch op de weg- bracht een behoorlijk aantal deelnemers in, ook uit de omliggende dorpen. Per aandeel kon men 100 liter vriesruimte huren. Met de borg als onderpand werd door de commissie een tweetal leningen afgesloten bij de Boerenleenbank in Noordeloos voor een totaal bedrag van 32.500 gulden, een heel bedrag in die tijd.

Na de eerste vergadering op 23 april werd er vaart gemaakt : op 7 mei 1963 werd de bouwaanvraag ingediend, op 12 mei werd het ontwerp goedgekeurd door de gemeente-architect en op 23 mei werd de goedkeuring verkregen. De grond werd aangekocht voor 1000 gulden. De plaatselijke aannemer Wim Boer bouwde het pand, bouwkosten 15.403,25 gulden. Het is een zeer eenvoudig bakstenen gebouwtje, ongeveer 7,5 x 5 meter. Aan de binnenkant wordt een 20 cm dikke isolatie laag aangebracht. In de nok van de voor- en achtergevel is een ventilatierooster geplaatst en verder zijn er twee deuren in de voorgevel, de linker naar de machineruimte; door het glas in de deur kon men de machine controleren, de rechter deur naar de entreeruimte die een buffer vormt naar de eigenlijke vriesruimte.

De vriesinstallatie
De vriesinstallatie is geleverd door de firma Post uit Vught voor een bedrag van 15.685,98 gulden. De werking is te vergelijken met een koelkast of diepvrieskast thuis in het groot. De lucht in de hele vriesruimte wordt koud gehouden door deze langs ijskoude buizen te blazen. Zoals in alle koel- en vriesinstallaties werd aanvankelijk gekoeld met freon, in 1995 is deze vloeistof vervangen. Als het licht wordt aangedaan, dan schakelen de machine en de ventilator uit, dan voelt het minder koud. Als bij het vertrek vergeten wordt het licht uit te doen, dan ontstaan er problemen. En dat is natuurlijk wel eens voorgekomen. De beheerder moest dat in de gaten houden.

De vriesruimte
Langs de wanden stonden houten rekken, onderverdeeld in afsluitbare kluizen of loketten. De bodem en wanden waren gemaakt van latten zodat de koude lucht goed kon circuleren. Je kon wel zien wat er bij de buren lag, maar er niet aankomen. Timmerman Henk Terlouw maakte rekken, in eerste instantie alleen tegen de buitenwanden, met 80 loketten, kosten 2323,02 gulden. Thijs Both leverde nog wat zand en grind. Men had in het voorjaar de toezeggingen voor ingebruikname kennelijk toch iets te voortvarend gedaan, de eerste oogst werd tijdelijk elders ondergebracht. De pakketjes konden gebracht worden op een vaste avond en werden naar een andere vriezerij gebracht. (Foto links: van de vloer tot het plafond de houten rekken met de loketten. De trap is onmisbaar om de hoge loketten te bereiken.)

De eigenlijke vriesruimte is ongeveer 4,5 x 4 meter en is afgesloten met een dikke toegangsdeur, daarachter is dus ijskoud, – 18 C tot – 20 graden C. Een winterjas en handschoenen zijn geen overbodige luxe als de vriesruimte of de voorvriesruimte met een wat grotere hoeveelheid gevuld moet worden. De voorvriesruimte is direct naast de deur, de koude lucht wordt hier naar beneden geblazen in de kleine ruimte, die is voorzien van stalen rekken op wieltjes, waar de producten naast elkaar zeer snel ingevroren konden worden. Na een paar uur legde men dan alles in de eigen kluis.

Opening
Burgemeester Mees Visser verrichtte de officiële opening op 1 oktober 1963 om 19.15 uur precies door het openen van de deur waarna er binnen gekeken werd en uitleg gegeven over de werking. Om 8 uur was er een druk bezochte voorlichtingsavond in het café. De officiële oprichtingsdatum is ook 1 oktober 1963 en de officiële naam is voluit Coöperatieve Vereniging tot Exploitatie van Diepvrieskluizen in Goudriaan en Omstreken.

Eerste ledenvergadering
In de bestuursvergadering van 8 oktober 1963 worden veel huishoudelijke zaken geregeld zoals de onkostenvergoeding voor de bestuursleden, voor het schoonmaken, voor de verkoop van verpakkingsmateriaal en er komt een huishoudelijk reglement met regels voor de gebruikers. Dat reglement werd door de firma Florant geleverd. Op de eerste ledenvergadering in 1964 wordt de commissie in zijn geheel tot bestuur gekozen, Jan de Baat werd voorzitter, Arie Beuzekom secretaris, Thijs Both werd penningmeester -hij zat tenslotte toch elke dag op de weg en kon dus mooi de contributie ophalen, ook bij de buitenleden. In het eerste financieel jaarverslag per 1 januari 1964 wordt gemeld dat er 97 aandelen zijn verkocht en dat voor januari 1964 7500 gulden afgelost werd.

Exploitatie
Uit de notulen blijkt dat er steeds meer kluizen verhuurd worden, in 1964 en 1965 krijgt de timmerman opdracht de loketten uit te breiden. Dat was dus werken bij -20’C. Volgens Jan de Jong die, net van school, bij Henk Terlouw aan het werk gegaan was, was het een kwartiertje werken en dan weer even naar buiten. Er werd in de werkplaats wel wat voorbereid, maar alles moest binnen in elkaar gezet. Door gezamenlijk met andere diepvriesverengingen te onderhandelen met het GEB gelukte het in de jaren zestig prijsverhogingen voor de elektriciteit weer ongedaan te maken. Het gaat jarenlang voorspoedig met De Diepvries. Het aantal leden stijgt gestaag, in 1967 worden de laatste loketten worden bijgebouwd. De notulen uit die jaren ( 1 x per jaar bestuursvergadering en 1 x ledenvergadering) bevatten niet meer dan de bestuursverkiezing, de goedkeuring op de jaarrekening en vermelding van toevoeging van het saldo aan de reservering voor onderhoud. De coöperatie werkt zonder winstoogmerk, de huur kan omlaag, er wordt afgelost op de schuld, onderhoud aan het gebouw en installatie wordt gedaan. Het zijn financieel gezonde jaren. Kennelijk wordt in 1972 de reserve voldoende geacht, want de huur wordt nogmaals verlaagd en zij bedraagt dan voor 100 liter 27,50 gulden, dat was 35 gulden bij de oprichting.

Strubbelingen
Er zijn kleine strubbelingen, veelal veroorzaakt door de gebruikers: de rode bietjes geven kleur, ongewenst, aan de rekken, de huurders worden opgeroepen de ruimte schoon te houden en de looppaden in de kluis ook looppaden te laten en paden niet vol te stouwen met van alles en nog wat, notulen bestuursvergadering 1973. Omdat men bang is opgesloten te raken in de diepvries, wordt een alarmknop aangebracht. In 1974 ontstond enige commotie nadat er spullen ontvreemd waren uit de loketten. In een buitengewone bestuursvergadering werd besloten nieuwe sloten de loketten te laten aanbrengen.

Overzicht aandeelhouders
Ondanks de energiecrisis in de jaren zeventig en stijgende energieprijzen blijft de financiële situatie gezond, de reserves groeien nog steeds licht. In 1978, vijftien jaar na de oprichting, is de vereniging schuldenvrij. Pas in 1981 en 1982 worden de huurprijzen verhoogd. Problemen treden pas weer op door klachten over geluidsoverlast, dat kon in 1995 met een demper op de motor verholpen worden. Het overzicht van de aandeelhouders bleek eind jaren negentig tamelijk mistig geworden, het kostte enige moeite om dat weer op orde te krijgen. Vakken en dus sleutels waren overgegaan in andere handen, soms door vererving of toegestaan gebruik. Lege vakken werden ‘tijdelijk’ in gebruik genomen. Na overlijden van een aandeelhouder kwam het voor dat de inhoud een loket jarenlang onaangeroerd bleef. De laatste jaren is de administratie weer op orde: niet betalen betekent nu dat het loket leeg gemaakt wordt. De bezetting is ongeveer 75 %, daardoor kunnen af en toe grotere partijen van derden tijdelijk ondergebracht worden.

De toekomst
Voor de deelnemers is het een uitgemaakte zaak dat het nog steeds voordeliger is, een grotere vriesruimte te huren en thuis een kleine vriesruimte te hebben, want je wilt niet voor een portie bitterballen eerst de dijk op. Dus zolang er geen grote mankementen optreden zal de Diepvries in Goudriaan blijven vriezen.

Met dank aan Thijs Both, Cees Duyzer, Jan de Vos en de gemeente Graafstroom.

Dit artikel is eerder gepubliceerd in 'De Binnenwaard', het tijdschrift van de Historische Vereniging Binnenwaard. Zie ook www.binnenwaard.nl

Reacties

Er zijn nog geen reacties

Plaats reactie

Om spam te voorkomen, stellen wij u een eenvoudige vraag. Vult u alstublieft het antwoord hieronder in.