Ontdek de verhalen van Zuid-Holland

Eerste vrije Statenvergadering (1572)

Op 19 juli 1572 kwamen de Staten van Holland in Dordrecht voor het eerst bijeen zonder de toestemming van koning Filips II. Tijdens deze vergadering besloten de Hollandse edelen en steden dat zij zich zouden aansluiten bij het verzet tegen de Spaanse vorst. Willem van Oranje werd hersteld in zijn functie van stadhouder van Holland. Dit is een gedeelte van het officiële verslag van deze historische gebeurtenis, die tot op zekere hoogte kan gelden als het begin van de onafhankelijkheid van het latere Nederland. Overigens was de breuk met Filips toen nog niet definitief: pas in 1581 zworen de Staten van Holland Filips II af als vorst.

Reacties

  1. Drs. C. Weltevrede

    Waarom wordt dit document niet beschikbaar gesteld voor het onderwijs met transcriptie en hertaling....?

    31 maart 2011

  2. Redactie

    @C. Weltevrede Dat zou inderdaad mooi zijn. Ik weet niet of het Nationaal Archief (waar dit document wordt bewaard) al iets doet op educatief vlak, dat zou natuurlijk best kunnen.

    04 april 2011

  3. hans berrevoets

    Mooi dat Dordrecht steeds meer 19 juli gaat zien als een dag van de geboorte van de natie en een beginpunt voor een historisch stadsfeest. Veel info op Dordrecht.net Ook erfgoedcentrum DiEP in Dordrecht heeft veel informatie beschikbaar.

    14 juli 2012

  4. Tamara van Zwol

    @Hans Berrevoets. Bedankt voor de tips.

    16 juli 2012

  5. Paul Mattelaer

    Is in dit archiefstuk de naam van Johannes Lippius vermeld? Dankbare groet, Paul Mattelaer

    13 augustus 2012

  6. Redactie

    Beste Paul, daarvoor zou je eigenlijk het volledige archiefstuk moeten bekijken (en ontcijferen!) bij het Nationaal Archief. Ik lees dat Lippius een dominee was die vanuit Duitsland in juli 1572 in Dordrecht arriveerde (met dank aan het Biografisch Woordenboek der Nederlanden). Is er een specifieke aanleiding waarom je verwacht dat hij eventueel genoemd wordt in dit verslag?

    14 augustus 2012

  7. Paul Mattelaer

    Op de web site van het Dorrts archief "Gebeurtenissen te Dordrecht in 1572 en 1573" staat "Anno 1572 in Julio soe is D. Johannes Lippius van Wesel binnen Dordrecht gecomen in sijnen dienst. In Augusto anno 1572 soe is D. Bartholdus Wilhelmi van Londen tot Dordrecht gecomen in dienste. (NB Lippius leidde op 25 of 26 juli 1572 de eerste hervormde kerkdienst in de Augustijnenkerk.). Bestaat er een archiefstuk dat de datum van 25 of 26 juli 1572 bevestigt of is een traditionele gebeurtenis, zoals medegedeeld door Anneus Ypey Isaac Johannes en volgelingen?

    03 september 2012

  8. Paul Mattelaer

    Vogens Van der AA : Na het houden der eerste vrije Staatsvergadering, werd de kerk der Augustijnen, van altaren en beelden ontdaan, den Hervormden tot uitoefening van hunne eeredienst afgestaan, en den 25sten of 26sten Julij door Lippius, na nog eenige malen het Evangelie onder den blooten hemel verkondigd te hebben, de eerste leerrede in dezelve gehouden, in tegenwoordigheid van Marnix van St. Aldegonde en andere leden dier vergadering. Lippius was een getrouw dienaar van J.C., en zag, gedurende zijne dienst, de gemeente in ‘wasdom en heyligheid’ toenemen. Graag referentie archiefstuk.Dank

    03 september 2012

  9. Redactie

    @Paul Wordt er in Van der Aa een bron gegeven voor deze informatie? Wat de kerkdienst betreft, het is dan de vraag of er iemand (of een organisatie) verslag van heeft gedaan. Misschien weet Erfgoedcentrum DiEP hier meer over, ik zal ze er op attenderen.

    04 september 2012

  10. Paul Mattelaer

    Van der Aa verwijst naar Te Water en die naar Johannes Ens, maar niet naar een specifiek archiefstuk. Ik zal het Archief Dordrecht/Diep schrijven. Kunt U mij de naam van archivaris van de kerkelijke archieven + adres doorsturen. Dank.

    06 september 2012

  11. Redactie

    @Paul Ik heb het nog even nagevraagd bij Erfgoedcentrum DiEP. Ze hebben veel materiaal over 1572, maar kunnen niet zo 1,2,3 specifieke archiefstukken noemen waar deze informatie in kan staan. U bent uiteraard van harte welkom op de studiezaal. Contactgegevens: Erfgoedcentrum Diep, Stek 13, 3311 XS Dordrecht. Of erfgoedcentrumdiep@dordrecht.nl Veel succes!

    10 september 2012

  12. Paul Mattelaer

    Misschien staat de archiefbron van de tekst :" Lippius leidde op 25 of 26 juli 1572 de eerste hervormde kerkdienst in de Augustijnenkerk" in de publicatie van wijlen archivaris Jensma :Opstand en onafhankelijkheid. Eerste Vrije Statenvergadering Dordrecht 1572.. Ik heb maar één referentie nodig. Misschien kunt U mij een reis naar Dordrecht besparen. Ik ben auteur van de familiegeschiedenis van de Lippins uit Eeklo. Grote dank.

    10 september 2012

  13. Redactie

    @Paul Wij (Erfgoedhuis Zuid-Holland) hebben het boek zelf niet, dus ik kan u helaas niet helpen. U zou een mailtje kunnen sturen naar Erfgoedcentrum DiEP, maar ik zie dat (tweedehands) exemplaren van het boek van Jensma ook zeer goedkoop online worden aangeboden, misschien is dat een optie?

    11 september 2012

  14. Herman A. van Duinen

    Beste Paul, De stadshistoricus Matthys Balen noemt in zijn beschrijving van Dordrecht (1677) twee data waarop de Augustijnenkerk in gebruik werd genomen voor de gereformeerde eredienst: 25 juli en later 27 juli 1572. Ik denk dat het 27 juli moet zijn daar deze dag op een zondag viel. Hij noemt echter geen predikant die de dienst leidt. Het enige dat te vinden is over Lippius staat in het consistorieboek fol. 1v, van de gereformeerde kerk: Anno 1572 in Julio is D. Johannes Lippius van Wesel binnen Dordrecht gecomen in sijnen dienst. In Augusto anno 1572 soe is D. Bartholdus Wilhelmi van Londen tot Dordrecht gekomen in dienste. Ende dese twee dieners hebben in Septembri die mannen, d'welcke sij achtenden den Evangelie toegedaen te sijn, bij een doen roepen in Consistorio ende uut hen sommige verkiesen laten, die bij provisie (voorlopig) het ampt der ouderlingschap ende diakenschap souden bedienen; hetwelcke alsoe geschiet is. Er kan dus alleen veronderstelt worden dat Lippius de eerste dienst leidde in de Augustijnenkerk. De kerkenraadsacta geven geen uitsluitsel over zijn vertrek. Hij wordt voor het laatst genoemd in maart 1575, als hem wordt gevraagd de kleine catechismus van Calvijn uit het Frans te vertalen, terwijl hij op 26 juni d.a.v. voor de laatste keer notuleerde. Zie:Uw Rijk kome - Acta van de Kerkeraad van de Nederduits Gereformeerde Gemeente te Dordrecht 1573-1579. Dr. Th.W. Jensma. Dordrecht 1981.

    27 september 2012

  15. Redactie

    @Herman van Duinen Bedankt voor deze interessante aanvulling!

    01 oktober 2012

  16. anoniem

    l.s. pas sinds kort verdiep ik me in deze periode van de nederlandse geschiedenis waardoor ik dús zeer onwetend ben. ik vind dit dan ook een zeer interessante en boeiende discussie. dé vraag die mij echter sinds enkele dagen bezig houdt, is hóe vrij nederland was in die tijd? wanneer ik lees dat een katholieke kerk aan de hervormden gegeven werd, beeld ik me in dat er géén sprake was van bijvoorbeeld godsdienstvrijheid. klopt dat? of zie ik wat over het hoofd? daarop verder bordurend, vraag ik me af wat er gebeurde met de nederlanders die openlijk voor spanje uitkwamen: werden die getolereerd? of moesten zij rennen voor hun leven? ik heb wat 'gebrowsed' op internet en kon niets vinden. vandaar dat ik besloot toch maar hier te schrijven, ook al draag ik niets bij aan deze discussie. ik hoop dat u mij antwoorden kunt, dan wel kunt verwijzen naar een antwoord. gegroet, jurasmerga

    10 mei 2015

  17. Redactie

    @Jurasmerga Over godsdienstvrijheid en de Opstand is op onze site meer te vinden, zie bv http://www.geschiedenisvanzuidholland.nl/verhalen/een-multireligieuze-samenleving. Overigens waren er in die tijd nog geen 'Nederlanders' natuurlijk, er waren steden en gewesten. Lees bv dit verhaal over het Overijsselse stadje Steenwijk dat 'tegen wil en dank' betrokken raakte bij de Opstand. http://www.regiocanons.nl/overijssel/overijssel/ontzet-van-steenwijk

    11 mei 2015

  18. anoniem

    Geachte redactie! hartelijk bedankt voor de verwijzing naar websites die ik niet zag, hoewel ik bijvoorbeeld wel de nederlandse geschiedenis canon op papier heb! wellicht maakt mijn bevooroordeelheid mij blind? ik heb nog al wat jaren in nederland gewoond, echter niets van 'de vrijheid & tolerantie' gemerkt - integendeel. vandaar dat ik ten zeerste verbaasd was door de actie van de nederlandse koning jongst leden met het onderteken van 'het verdrag van nederland' dat hoegenaamd vrijheid verkondigde en verkondigt. als ik de teksten van uw links goed lees, was er des tijds evenmin tolerantie & vrijheid van meningsuiting net zoals er heden ten dage in nederland weinig tolerantie en al helemaal geen vrijheid van meningsuiting is. zou iemand dit ooit onder de aandacht van de koning hebben gebracht? u schrijft terecht dat nederland niet bestond in die tijd. maar, geachte redacte, bestaat er überhaupt zoiets als nederland- heden ten dage? was het uw koningin-in-spé die zei dat 'de nederlander niet bestaat'? wellicht bestaat nederland nog steeds niet? in elk geval ben ik zeer content met uw verwijzingen: dank u daarvoor hartelijk! vanuit een zonovergoten budapest, in een hongarije dat destijds al wél bestond, groet ik u hartelijk! jurasmerga

    11 mei 2015

  19. Redactie

    @Jurasmerga Zo zie je maar dat dit soort kwesties al eeuwenlang actueel zijn, dat maakt geschiedenis ook zo interessant. Leuk dat je nog even reageert en graag gedaan!

    13 mei 2015

  20. anoniem

    De historische gebeurtenis die geldt als het begin van de onafhankelijkheid van het latere Nederland gebeurde in het huis van Von Hammes in 1565 waar Louis van Nassau, broer van Willem de Zwijger, en graaf Henry van Brederode zich als leiders van een verbond hadden opgesteld – zeven jaar voor de vrije staten vergadering in Dordrecht: The seminal incident, from which the introduction of religious tolerance in the Netherlands is traced, occurred in Brussels on April 5, 1566. The economic underclass, represented by a group of dissatisfied lower nobles, had assembled in a league called the “Compromise.” At least two hundred fully armed men walked in a procession to the Catholic Spanish Governor-General, Margaretha of Parma, and delivered a petition signed by more than four hundred lower nobles denouncing the Inquisition and protesting religious persecution. In August that same year, the Iconoclastic Fury swept all over the Low Lands, as radicalized Protestants and disaffected segments of the population took to the streets and destroyed Catholic church interiors and statues of saints. This was not a spontaneous expression of popular anger but the work of determined and disciplined resistance groups organized in local consistories throughout the land. The Compromise league was founded by six men at the house of Von Hammes, king-at-arms of the Golden Fleece, to decide upon the Netherlands’s future. Its purpose was described in a declaration: “Whereas certain ill-disposed persons, under the mask of pious zeal, but in reality under the impulse of avarice and ambition, have by their evil counsels persuaded our most gracious sovereign King to introduce into these countries the abominable tribunal of the Inquisition ― a tribunal diametrically opposed to all laws human and divine, and in cruelty far surpassing the barbarous institutions of heathenism ― which raises the inquisitors above every other power, and debases man to a perpetual bondage, and by its snares exposes the honest citizen to a constant fear of death, inasmuch as anyone ― priest, it may be, or a faithless friend, a Spaniard or a reprobate ― has it in his power at any moment to cause whom he will to be dragged before the tribunal, and to be placed in confinement, condemned and executed, without the accused ever being allowed to face his accuser or to adduce proof of his innocence.” Members of the league went on to say, “We hereby pledge ourselves, and to this end bind ourselves as, and vow with a solemn oath to oppose to the best of our power the introduction of this tribunal into these countries, whether it be attempted openly or secretly, and under whatever name it may be disguised.” They signed the common league and covenant in the “holy name of the living God, maker of heaven and earth and all that are therein, who searches the hearts, the consciences, and the thoughts, and knows the purity of ours.” Just thirteen years after the formation of the Compromise league in 1566, their demands became codified, in the Union of Utrecht. This document was composed to foster economic and military cooperation among seven rebellious provinces.16 Considered the basic law of the Dutch Republic, the Union of Utrecht of 1579 declared that “everyone shall remain free in religion and no one may be persecuted or investigated because of religion.” (zie een artikel op www.TolerancePark.com)

    14 mei 2015

  21. anoniem

    Een artikel over die vermaarde religieuze tolerantie staat op http://www.tolerancepark.org/sitebuildercontent/sitebuilderfiles/articleJuridicalSourceFreedomofConscienceandReligiousTolerance.pdf

    14 mei 2015

  22. anoniem

    U moet achter de punt na tolerance de letters pdf plaatsen om het artikel te krijgen.

    14 mei 2015

  23. Redactie

    Dank voor deze (lange!) aanvulling. Aan de Eerste Vrije Statenvergadering gingen uiteraard diverse gebeurtenissen vooraf, zoals het aanbieden van het smeekschrift aan Margaretha van Parma in 1566, waarnaar u verwijst. Leuk om te weten: aan deze gebeurtenissen danken de Geuzen hun 'geuzennaam'. Zie ook http://nl.wikipedia.org/wiki/Geuzen_%28Tachtigjarige_Oorlog%29

    20 mei 2015

  24. anoniem

    waarom is deze gedetailleerde aanvulling die de gebeurtenissen in een duidelijk perspectief plaatsen niet ondertekend?

    13 maart 2017

Plaats reactie

Om spam te voorkomen, stellen wij u een eenvoudige vraag. Vult u alstublieft het antwoord hieronder in.