Wil je iets weten over het verleden van je plaats, regio of familie? En heb je zelf nog nooit eerder onderzoek gedaan? Dan helpt dit stappenplan je verder. Lees de onderstaande verkorte versie of download het volledige stappenplan.

Download het Stappenplan Zelf onderzoek doen (PDF)

Stap 1 Onderzoeksvraag

Een goed onderzoek begint bij een goede vraag. Zo’n vraag helpt je bij het afbakenen van je onderzoek. Een goede onderzoeksvraag geeft aan over welke periode je iets wilt weten of welk aspect je bijzonder interesseert. Door zo’n vraag te stellen voorkom je dat je veel tijd steekt in dingen die voor je onderzoek niet zo belangrijk zijn.

Stap 2 Oriëntatiefase

Afhankelijk van het onderzoek dat je wilt doen, is het zinvol een kortere of langere onderzoeksoriëntatie in te lassen. Dat is minder belangrijk als je al veel van het onderwerp afweet en je een heel scherpe (of beperkte) onderzoeksvraag hebt. Maar vaak begint een onderzoek toch bij het aftasten van het onderwerp.

Stap 3 Literatuuronderzoek

Heel veel onderwerpen zijn al wel eens onderzocht. Belangrijk is dan ook het ‘literatuuronderzoek’. Daarbij ga je na welk onderzoek al is gedaan. Soms geeft bestaande literatuur al een perfect antwoord op de onderzoeksvraag of op deelvragen: er is bijvoorbeeld al een diepgravende stadsgeschiedenis of een jubileumboek over een bepaald bedrijf. Maar meestal is het anders: er is wel wat aan het onderwerp gedaan, maar dat gaat niet diep genoeg. Of de onderzoeksvraag is net een beetje anders. Of je bent het niet eens met de conclusies van een eerdere onderzoeker. In die gevallen is het zinvol de uitkomsten van eerder onderzoek op een rijtje te zetten en op basis daarvan je onderzoeksvraag en deelvragen aan te scherpen. Wat hebben eerdere onderzoekers over het hoofd gezien? Wat is volgens jou essentieel om uit te zoeken?

Stap 4 Zoeken van informatie

Als het literatuuronderzoek je geen goed antwoord op je onderzoeksvraag geeft, begint een nieuwe fase: die van het bronnenonderzoek. In deze fase ga je op zoek naar naar losse brokjes informatie waarmee je je vragen kunt beantwoorden, bijvoorbeeld in de bibliotheek of in het archief. Maar lang niet alle bronnen zijn geschreven of gedrukt. Ook foto’s, schilderijen, voorwerpen en archeologische sporen kunnen ons iets over het verleden vertellen.

Stap 5 Vastleggen van informatie

Heb je eenmaal belangrijke informatie gevonden, leg die dan duidelijk vast. Doe het op een systematische manier, zodat je het later eenvoudig kunt terugvinden. Dat is van belang voor het stadium dat je de verzamelde informatie gaat gebruiken om de onderzoeksvraag te beantwoorden. Niets is zo irritant als eindeloos te zoeken naar een bepaalde aantekening. Het doet er niet zo veel toe hoe je je gegevens noteert, maar welke werkwijze je ook kiest, probeer systematisch te zijn.

Stap 6 Verslaglegging

Eigenlijk is onderzoek nooit klaar: er zijn altijd dingen die je nog beter zou willen uitzoeken. Maar er komt een moment dat je vindt dat je naar je eigen gevoel de onderzoeksvraag voldoende kunt beantwoorden. Dat is het moment dat je begint aan de verslaglegging. Hoe je dat doet, is sterk afhankelijk van de onderzoeksvraag en van het doel van je onderzoek. Wil je alleen iets weten voor jezelf? Ben je bezig met een verhaal over je familie voor je familie? Ben je bezig met een werkstuk voor school? Maak je een tentoonstelling? Of wil je een artikel schrijven voor het tijdschrift van de historische vereniging?

Links

• Ons DNA: informatie over de Nederlandse archieven

Bijlagen

• Stappenplan Zelf onderzoek doen

• Omhoog