Romeinen in Zuid-Holland

De Romeinse invloed op Zuid-Holland begon toen Gaius Julius Caesar tussen 58 en 50 v.Chr. Gallië veroverde. Gebruikmakend van de door Caesar veroorzaakte onrust trok een Germaanse stam, de Cananefaten, zuidelijk Holland binnen.

De Cananefaten konden slechts kort van hun zelfstandigheid genieten; in 19 n.Chr. liet keizer Augustus ook deze landstreek inlijven. Het werd deel van de provincie Germania Inferior. Aanvankelijk trokken de Romeinse troepen ook verder noordwaarts, maar in 47 n. Chr. kwam de rijksgrens (limes) definitief langs de Oude Rijn te liggen. Zij liep daarmee dwars door Zuid-Holland.

Romeinse nederzettingen

Masker (ca. 100-200)

Langs de limes werd een reeks van forten (castella) en ‘steden’ gebouwd, in Zuid-Holland onder andere de castella Katwijk (Lugdunum), Valkenburg (Praetorium Agrippinae), Roomburg bij Leiden (Matilo), Alphen aan den Rijn (Albanianae) en Zwammerdam (Nigrum Pullum). In Zuid-Holland verrees slechts één Romeinse stad: Forum Hadriani, op de plaats van het huidige Voorburg.

Deze ommuurde stad, met vermoedelijk niet meer dan 3000 inwoners, vertoonde alle typisch Romeinse kenmerken: een plattegrond in de vorm van een schaakbord, met een forum (stadsplein) in het midden en daaromheen tempels, een rechtbank, een badhuis, enz. Naast de castella vond de Romeinse bouwlust nog uiting in andere werken. Zo liet generaal Corbulo een kanaal (‘de Gracht van Corbulo’) graven en legden de Romeinen verscheidene (militaire) wegen aan. Daarnaast werden in deze periode ook villae (herenboerderijen) gebouwd (onder meer in Rijswijk).

De Cananefaten

Romeinse mijlpaal (249-251 na Chr.)

De Cananefaten traden al snel als hulptroepen in dienst van de Romeinen. Cananefatische ruitereenheden (een zogeheten ala Caninefas) waren uiteindelijk overal in het rijk te vinden. Wel namen de Cananefaten deel aan de Bataafse opstand in 69 n. Chr. tegen het Romeinse gezag. Rond 270 n. Chr. deden de invallende Franken de Romeinse controle over de Rijngrens wegsmelten. Enige tijd lang trokken de Romeinen zich terug tot aan de Maas, maar ook deze grens werd in loop van de vierde eeuw verlaten.

Links

• Archeon
• Rijksmuseum van Oudheden
• Stadsmuseum Leidschendam-Voorburg
• Museon
• www.livius.org Engelstalige website over o.a. Germania Inferior
• Stichting Nederlandse Archeologie

Literatuur

• Jos Bazelmans, Menno Dijkstra en Jan de Koning, ‘Voorspel. Holland in het eerste millenium’ in: Thimo de Nijs en Eelco Beukers, Geschiedenis van Holland. Deel 1 Tot 1572 (Hilversum 2002) 21-68.
• T. Bechert en W.J.H. Willems, De Romeinse rijksgrens tussen Moezel en Noordzeekust (Utrecht 1997, tweede druk).
• P.C. Beunder, Castella en Havens. Kapellen en Hoven. Van Albania tot Laurum, via Bode(lo)grave en Zwadenburg. Enkele notities over: de oudste geschiedenis, de Romeinse keizertijd, en de vroegste middeleeuwen in de Rijnstreek rond Alphen a/d Rijn, Zwammerdam, Bodegraven en Woerden. 30 jaar snuffelen (Bodegraven 1986).
• B. Colenbrander (red.), Limes atlas (Amsterdam 2005).
• W.A. van Es, De Romeinen in Nederland (Bussum 1973).
• Lex Lammen, Drusus in de Betuwe. De komst van de Romeinen in Nederland (Baarn 1989).
• Hans Teitler, De opstand der ‘Batavieren’ (Hilversum 1998).

Bijlagen

• Romeinen en de Limes in Zuid-Holland

• Omhoog