De Franse tijd en het Koninkrijk der Nederlanden, 1795-1848

In de Franse tijd verloor Den Haag zijn functie als bestuurscentrum van wat nu Nederland is. Pas na de instelling van het Koninkrijk (1815) en de afscheiding van België (1830) kwam het centrum van de politieke macht terug naar de Hofstad.

De Bataafse Republiek

In 1795 vielen de Fransen de Republiek binnen. Het betekende het einde van de oude Republiek; naar revolutionair gebruik werd er een nieuwe, ‘Bataafse’ Republiek uitgeroepen. De gewesten en de steden verloren hun autonomie en het huidige Zuid-Holland werd tussen 1798 en 1801 zelfs verdeeld over verschillende ‘departementen’. Delft, als hoofdstad van het departement Delf, was de enige ‘hoofdstad’ in Zuid-Holland. Onder de Bataafse Republiek werd een eerste volksvertegenwoordiging ingesteld, die net als de Staten-Generaal vergaderde in het Binnenhof te Den Haag.

Het Koninkrijk Holland en inlijving bij Frankrijk

Kaart Departement Maasland (1807)

In 1806 verving de Franse keizer Napoleon de Bataafse Republiek door het Koninkrijk Holland onder zijn broer Lodewijk Napoleon. Sinds 1807 vormde Zuid-Holland voor het eerst een bestuurlijke eenheid, het departement Maasland, met als hoofdstad Den Haag. De breuk met het verleden werd gesymboliseerd door de verhuizing van het koninklijke hof, van Den Haag naar achtereenvolgens Utrecht en Amsterdam. De Zuid-Hollandse positie als bestuurlijk centrum eindigde volledig met de inlijving van het Koninkrijk in het Franse keizerrijk in 1810.

Het Koninkrijk der Nederlanden

In 1813 werden de Fransen weer verdreven en arriveerde de zoon van Willem V aan de kust bij Scheveningen. Hij werd in 1815 tot koning Willem I van het Koninkrijk der Nederlanden gekroond, waartoe ook het huidige België behoorde. Willem vestigde zich weer in Den Haag, maar Amsterdam en Brussel werden de hoofdsteden. Wel werden het centralistische bestuur en de in Den Haag gevestigde ministeries, stammend uit de Franse tijd, gehandhaafd.

Toen de Belgen zich in 1830 afscheidden bleef Den Haag alleen over als bestuurscentrum van Nederland. De provincie Holland werd in 1840 formeel opgedeeld in het huidige Noord- en Zuid-Holland.

Literatuur

• Maarten van Doorn en Thimo de Nijs, ‘In de schaduw van Den Haag. Politiek en bestuur in de 19de en 20ste eeuw’ in: T. De Nijs en J. Sillevis red., Den Haag. Geschiedenis van de stad 3. Negentiende en twintigste eeuw (Zwolle 2005) 56-100.
• J.G. Kikkert, Geld, macht en eer. Willem I. Koning der Nederlanders en Belgen 1772-1843 (Utrecht 1995).
• Chris Nigten, ‘Den Haag als nationaal en internationaal centrum’ in: T. De Nijs en J. Sillevis red., Den Haag. Geschiedenis van de stad 3. Negentiende en twintigste eeuw (Zwolle 2005) 101-122.
• Thimo de Nijs, ‘In een groter geheel. Politiek en openbaar bestuur’ in: Thimo de Nijs en Eelco Beukers red., Geschiedenis van Holland. Deel IIIa 1795 tot 2000 (Hilversum 2003) 7-92.
• J. Roegiers en N.C.F. van Sas, ‘Revolutie in Noord en Zuid (1780-1830)’ in: J.C.H. Blom en E. Lamberts red., Geschiedenis van de Nederlanden (Baarn 2001) 222-256.

• Omhoog