Een Romeins-inheemse mengcultuur

Zuid-Holland lag in de eerste eeuwen na het begin van de jaartelling op de grens (limes) van het Romeinse Rijk. Voor de cultuur van de lokale bevolking had dit grote gevolgen.

IJzertijd

De autochtone boerenbevolking van Zuid-Holland had voor de komst van de Romeinen een relatief hoogontwikkelde cultuur. Zij wisten hoe ze ijzeren voorwerpen moesten maken. Vermoedelijk hadden ze zelfs al technieken ontwikkeld om het waterpeil van hun drassige land te reguleren. Indrukwekkende waren ook hun boerderijen van hout, riet en leem. Maar hun technologisch vernuft kon niet tippen aan dat van de Romeinen met hun stenen gebouwen, verharde wegen en ingenieuze bruggen. De Romeinen waren niet in de laatste plaats in het voordeel doordat ze al eeuwen in een schriftelijke cultuur leefden. Voor de inheemse bevolking was het schrift totaal nieuw.

Romeinse invloed

Diploma van het Romeinse leger (160-167 na Chr.)

De Romeinen kwamen als veroveraars en dwongen de overwonnen volkeren tot het betalen van belasting. In 69-70 n.Chr. leidde dat in Germanië zelfs tot een bloedige ‘Bataafse opstand’, onder leiding van Gaius Julius Civilis. Toch bood hun komst de lokale bevolking ook kansen. In de nabijheid van de Zuid-Hollandse forten ontstonden kleine dorpjes, zogenoemde vici, die onder militair bestuur stonden.

Hier woonden inheemse handelaren, handwerkslieden, prostituees en anderen die voorzagen in de behoeften van de soldaten en bestuurders. De boeren in de omgeving verkochten voedingsmiddelen aan het leger. Bovendien nam het Romeinse leger ook lokale mannen in dienst. Kortom: de komst van de Romeinen was een belangrijke impuls voor de lokale economie.

Het is dan ook niet vreemd dat de oorspronkelijke bewoners van het gebied langs de limes aspecten van de Romeinse cultuur overnamen (‘romanisering’). Zij profiteerden van Romeinse luxeartikelen als bronzen vaatwerk en sieraden, maar lieten zich ook inspireren door de taal, de religies en de bouwkunst. Zo ontstond een echte mengcultuur, waarin het bijvoorbeeld niet vreemd was om een inheemse god in het Latijn te vereren.

Links

• Museon
• Rijksmuseum van Oudheden
• Stadsmuseum Leidschendam-Voorburg
• Archeon
• www.limes.nl, website over de limes
• www.archeos.nl, educatieve website over archeologie in Nederland
• Archeologische Werkgemeenschap Nederland (AWN)
• Stichting voor de Nederlandse Archeologie

Literatuur

• Jos Bazelmans, Menno Dijkstra en Jan de Koning, ‘Voorspel. Holland in het eerste millenium’ in: Thimo de Nijs en Eelco Beukers, Geschiedenis van Holland. Deel 1 Tot 1572 (Hilversum 2002) 21-68.
• T. Bechert, De Romeinen tussen Rijn en Maas (Dieren 1983).
• T. Bechert en W.J.H. Willems, De Romeinse rijksgrens tussen Moezel en Noordzeekust (Utrecht 1997, tweede druk).
• B. Colenbrander (red.), Limes atlas (Amsterdam 2005).
• W.A. van Es, De Romeinen in Nederland (Haarlem 1981).

• Omhoog