Geschiedenis van Alphen aan den Rijn

De huidige gemeente Alphen aan den Rijn kende in de Romeinse tijd twee belangrijke legerplaatsen (‘castella’): Nigrum Pullum (bij Zwammerdam) en Albanianae (in Alphen aan den Rijn).

Geschiedenis Alphen aan den Rijn

De Romeinse legerplaatsen lagen langs de Oude Rijn aan de Romeinse rijksgrens. Met de Germaanse invallen in de vierde eeuw verdween de Romeinse militaire aanwezigheid. Dat Albanianae later onder de naam Alfna weer opduikt, lijkt te duiden op een ononderbroken bewoning.

Middeleeuwen

Kermis Alphen (1806)

Al in de negende eeuw werd op het terrein van het oude castellum te Alphen een kerk gebouwd. Ook bestond rond die tijd de nederzetting Svadenburg, het latere Zwammerdam. Pas in het begin van de dertiende eeuw komen we ook de plaats Arlendervene (Aarlanderveen) tegen, en later diezelfde eeuw het dorp Oudshoorn. De moerassige veengronden in de omgeving werden veelal in de middeleeuwen ontgonnen.

Wateroverlast

In de zestiende eeuw kregen de inwoners van Alphen, Aarlanderveen en Oudshoorn regelmatig te maken met wateroverlast doordat dijken doorbraken of opzettelijk werden doorgestoken (zoals tijdens het beleg van Leiden in 1574). Ook inklinking van de grond, veroorzaakt door de lokale turfwinning, droeg bij aan toenemende wateroverlast. Eind achttiende eeuw begon men de ontstane waterplassen droog te leggen.

Economie

Scheepswerf De Dageraad (1920)

De Oude Rijn was van groot belang: het transport over de rivier zorgde voor veel economische activiteit en werkgelegenheid, zeker toen in 1664 een trekschuit ging varen tussen Utrecht en Leiden. Vóór de komst van de industrie (vanaf 1860) waren de belangrijkste bronnen van inkomsten in de dorpen: landbouw, veenderij, nijverheid en transport en handel.

Groei

Villa Nuova, Alphen aan den Rijn (ca. 1910)

In 1918 werden Alphen, Aarlanderveen en Oudshoorn samengevoegd tot één gemeente; Oudshoorn groeide later aan Alphen vast. In 1964 werd ook Zwammerdam aan de gemeente Alphen aan den Rijn toegevoegd. Die kende inmiddels een forse industrie en bleef in daaropvolgende decennia groeien. Tegenwoordig is Alphen aan den Rijn een gemeente met 70.000 inwoners.

Links

• Archeologisch themapark Archeon
• Historische vereniging Alphen aan den Rijn
• Gemeente Alphen a/d Rijn
• Website over de geschiedenis van Alphen a/d Rijn

Literatuur

• P.C. Beunder, Castella en Havens. Kapellen en Hoven. Van Albania tot Laurum, via Bode(lo)grave en Zwadenburg. Enkele notities over: de oudste geschiedenis, de Romeinse keizertijd, en de vroegste middeleeuwen in de Rijnstreek rond Alphen a/d Rijn, Zwammerdam, Bodegraven en Woerden. 30 jaar snuffelen (Bodegraven z.j.).
• Jan van Egmond, 100 jaar Aarlanderveen (z.p. 1999).
  Herman Hardenberg, Een nieuwe stad aan de oude Rijn (Alphen aan den Rijn 1968).
• P. Leeflang, F. De Wilde en J.A. Henry (red.), In de Rijn-vaart der volkeren. Lezingen, uitgesproken ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van de Historische Vereniging Alphen aan den Rijn (Alphen aan den Rijn 1998).
• Jan Willem van Zwieten, Oude prentenbriefkaarten vertellen over: Alphen, Oudshoorn, Aarlanderveen en Zwammerdam (Alphen aan den Rijn 1981).
• Johan Knoester (red.) Kernachtig Rijnstreek. Schetsen uit de geschiedenis van de Rijnstreek (Delft 2006)

• Omhoog