Gemeente Kaag en Braassem

Sinds 1 januari 2009 zijn de gemeenten Jacobswoude en Alkemade samengegaan als de gemeente Kaag en Braassem. Het gebied wordt sinds de tiende eeuw bewoond. Vanuit dorpen als Leimuiden en Rijnsaterwoude werden de veengebieden ontgonnen en vervolgens gekoloniseerd.

Kaag, Oude en Nieuwe Wetering, Oud-Ade

Kaart van de Kagerplassen en omgeving (1611)

Op deze manier ontstonden Kaag (voor het eerst genoemd in 1308), en Oude Wetering, Nieuwe Wetering en Rijpwetering (genoemd in 1342). Oud-Ade werd pas later gesticht, rond 1731. In de middeleeuwen stond dit gebied bekend als de heerlijkheid Alkemade. In 1290 werd het door Dirk van Alkemade gekocht van de burggraaf van Leiden. De grenzen zijn in de loop der eeuwen nauwelijks veranderd. Kaag, aan het Kagermeer, was vanouds een vissersdorp. Oude Wetering, net als de andere twee ‘weteringdorpen’ gelegen aan het stroompje de Wetering, was gericht op de scheepvaart. In Oude Wetering bevonden zich werven, zeilmakerijen, schipperscafés en bevoorradingswinkels.

Roelofarendsveen

Droogmakerij Alkemade (1791)

Kaag en later Oude Wetering waren eerst de grootste plaatsen, maar later groeide Roelofarendsveen uit tot het grootste dorp in het gebied. Al vanaf de stichting is Roelofarendsveen een tuinbouwdorp. Rond de plaatsen Rijpwetering, Nieuwe Wetering en Oud-Ade (dat in 1731 nog maar drie woningen kende) werd voornamelijk veeteelt bedreven. Van oudsher was het land van Alkemade over land slecht bereikbaar. Daarom ging men in de vroege achttiende eeuw over tot de aanleg van droogmakerijen en een wegennetwerk. De vele polders werden drooggehouden door een groot aantal molens, waarvan er tegenwoordig nog dertien over zijn.

Geschiedenis Leimuiden, Woubrugge, Rijnsaterwoude, Hoogmade

Leimuiden is ontstaan bij de kruising van de Herenweg met de Drecht. Het dorp profiteerde van het scheepvaartverkeer via de Drecht vanuit de Rijn naar Amsterdam. Rijnsaterwoude dankt zijn bestaan eveneens aan de Herenweg, terwijl Woubrugge is ontstaan in de polder Oudendijk langs de Woudwetering. Beide dorpen hadden net als Leimuiden in 1063 al een kerk. Hoogmade, dat in 1855 bij Woubrugge werd gevoegd, is ontstaan in de middeleeuwen langs het riviertje de Does. De nederzetting werd voor het eerst genoemd in 1252.

Verdwenen Jacobswoude

In de middeleeuwen was er ook een dorp Jacobswoude in deze streek, waar de inwoners leefden van de veeteelt. Later groeven zij het veen rond het dorp af omdat turf als brandstof meer inkomsten bracht. De nederzetting kwam als een eiland te liggen in wat na de droogmakerij de Vierambachtspolder heette. De bevolking trok noodgedwongen weg naar Woubrugge en andere dorpen in de omgeving, waarna het oude Jacobswoude verviel en verdween.

Vee, bloembollen en industrie

Een deel van de inwoners van Kaag en Braassem leeft van de veehouderij, tuinbouw en bloembollenteelt. Industrie is met name te vinden in Roelofarendsveen. Veel inwoners werken elders en voor hen is Kaag en Braassem een woongemeente.

Watersport, toerisme

Recreatievisie van de voormalige gemeente Alkemade (2004)

Tijdens de zomermaanden is het toerisme belangrijk. Vooral de watersport op en rond de Brasemermeer trekt veel bezoekers. Kaag en Oude Wetering zijn tegenwoordig drukke watersportoorden. De inwoners van Leimuiden ondervinden veel hinder van Schiphol, ten noorden van het dorp. De bevolking groeide gestaag, tot ruim 10.000 in 2005. Dat is inclusief het dorp Hoogmade en het buurtschap Bilderdam.

Links

• Stichting Oud-Alkemade
• Gemeente Kaag en Braassem

Literatuur

• J.N. Haasbroek, Jacobswoude, daar waar ik getogen ben (Jacobswoude 2004).
• M. Lemkes-van Wijk, Verhaal over een dorp in oorlogstijd. De bezetting van Woubrugge en Hoogmade 1940-1945 (Jacobswoude 1998).
• O.C. van Hemessen, Jacobswoude en Woubrugge (Woubrugge 1932).
• E. Verburg (red), Verleden tijd. Een halve eeuw leven en werken in Rijnsaterwoude en Leimuiden (Leimuiden-Rijnsaterwoude 1990).
• Theo Hoogenboom en Tom van der Meer, Oude prentenbriefkaarten vertellen over Roelofarendsveen (Alphen aan den Rijn 1980-1990) 3 delen.
• A.G. van der Steur (red.), Tussen Kaag en Braassem. Bijdragen tot de geschiedenis van de gemeente Alkemade (Alphen aan den Rijn 1985).
• Hans van der Wereld, Oude prenten vertellen over Rijpwetering en Oud Ade (Alphen aan den Rijn 1981).
• De Alkmadders (1983-) (tijdschrift van de Stichting ‘Oud Alkemade’ te Roelofarendsveen).
• Johan Knoester (red.) Kernachtig Rijnstreek. Schetsen uit de geschiedenis van de Rijnstreek (Delft 2006)

• Omhoog