Romeins Fort De Brittenburg

In de Romeinse tijd lag Katwijk op de grens van het Romeinse rijk. Omdat de kustlijn in de middeleeuwen steeds verder naar het oosten verschoof, verdween het Romeinse fort langzaam in zee. In de zestiende eeuw was de ruïne af en toe nog zichtbaar, zoals in 1520, na een zware storm. Over de ‘Brittenburg’, zoals dit geheimzinnige overblijfsel uit het verleden werd genoemd, deden vele fantasieverhalen de ronde. Soms werden ze met tekeningen opgeluisterd, zoals hier in een document uit het archief van de adellijke familie Van Wassenaer van Duvenvoorde. Moderne geleerden hebben de Brittenburg niet meer kunnen lokaliseren.

Reacties

  1. Misschien zoeken ze verkeerd? En ligt de mistrieuze Brittenburg dichterbij dan ze denken? Misshien wel onder een dikkelaag zand onder het strand. Als er tenminste nog iets van over is? Want het schijnt dat er in de 17e eeuw duchtig gesloopt werd. Maar mocht hij toch onderwater tegen de vloedlijn aanliggen of verderop. Waarom zetten ze dan geen zandzuiger in. En een onderwater robot met camera om hem optesporen. Als ze eerst maar eens precies uitzoeken waar de vroegere monding van de oude rijn in de noordzee uitkwam?

    08 december 2010

  2. Menno Knul

    De Brittenburg is in de 16de en 17de eeuw voor een Romeins fort aangezien. De vorm van de halfronde torens in de buitenste ommuring wijst echter op een bouwsel uit de Karolingische tijd. Romeinse militaire installaties waren immers vierkant. Dat het complex uit de Karolingische tijd stamt wordt bevestigd in de Gesta Danorum van Saxo Grammaticus, waarin een burcht in Friesland beschreven wordt met exact dezelfde afmetingen en vergelijkbare indeling. Die burcht werd in 810 gebouwd door de Denen, na een invasie van Friesland met 200 schepen. Deze invasie wordt in Karolingische bronnen bevestigd. Vermoedelijk is voor de bouw van de burcht gebruik gemaakt van de stenen van een voormalige vuurtoren, die wel uit de Romeinse tijd zou kunnen stammen. Deze vuurtoren zou naar het model van die van Ostia ca. 55 m hoog geweest kunnen zijn en gelegen hebben in of voor de uitgang van de voormalige Oude Rijn (het uitstroomgebied is het tegenwoordige Estec-terrein. Op het strand ter plaatse vindt men naast schelpen ook platte kiezelstenen (rivierstenen). De afstand naar de kerk van Katwijk (1200 passus = 1080 meter) wordt door Google maps bevestigd, d.w.z. dat de Brittenburg onder het duin verscholen zou liggen aan de overzijde van de Nieuwe Uitwatering. De ligging onder het duin zou ook de verklaring kunnen zijn, dat er geen brokstukken uit zee aanspoelen. De Brittenburg was een complex ter grootte van het Paleis op de Dam, maar dan in het vierkant (72 x 72 meter). Die afmetingen staan vermeld op de oudste plaat van de Britenburg (Ortelius, 1562, houtsnede). Van de vondsten, die bij de Brittenburg zijn gedaan, zijn alleen de plaquettes met afbeeldingen van mythologische figuren uit de Germaans-Noordse mythologie authentiek. Andere vondsten zijn afkomstig van Roomburg of rariteitenkabinetten of gevonden bij het graven van de Nieuwe Vliet.

    15 december 2010

  3. Menno Knul

    Over de naam Brittenburg. In de 16de en 17de eeuw meende men de naam af te moeten leiden van het tegenoverliggende Britannie. De Brittenburg heeft echter geen rol gespeeld in de verovering van Britannia. De naam Brittenburg = Friezenburg. Pars geeft een reeks benamingen voor de Brittenburg, waaronder Vredenburg en Fridtenburg. Ook de Vredenburg bij Utrecht = Friezenburg, namelijk burcht in Friesland. De mutatie b>f en t>s hebben zich ten noorden van de Oude Rijn voltrokken, ten zuiden (in voormalig Romeins gebied) zijn die gehandhaafd, zoals ook in de namen van Bretagne en Britannia. Volgens de oudste gegevens heette het uitstroomgebied van de Oude Rijn niet Britten, maar Bretten. *Brt = hout, plank. Nl. bord, brits = veldbed, Eng. board. Het gaat om een boomrijk gebied, noch herkenbaar aan de vele plaatsnamen -hout, -woude in de omgeving van Leiden. In weerwil van de eigen opvattingen van de Heren van Brederode is ook hun naam afgeleid van *brt. Het achtervoegsel -rode duidt op een concessie om bosgebied te rooien, ontginnen en vinden we steeds in combinatie met houtsoorten.

    15 december 2010

  4. Fred.Heinsius

    Dit zal wel altijd een groot mysterie blijven; materiaal was duur en hergebruik is aannemelijk. Een toren voor zeevaarders (Kalla's toren) lijkt waarschijnlijk, maar 70x70 vind ik erg groot voor een vuurtoren. Op de kaart van 1584 plaatst Ortelius echter het Castra Legionum bij de Rijnmonding. Probleem is dat de Rijnloop onder de Romeinse bezetting sterk wisselde. Tal van riviermonden komen in aanmerking. En met de naam komen we niet veel verder. De Chatti weken uit naar Katwijk, vermoedelijk komende van Amsterdam. Eerstgenoemde plaats is een zogenoemde wijknaam. Dan verhuisde de Brittenburg in mondelinge overleveringen wellicht mee en mag het kasteel in Noord-Holland gezocht worden. Dat echter de familie Van Wassenaer zich zo liet voorstaan op de heerschappij over het slot is opmerkelijk. Dan mag de Rijnmond zelfs in Friesland gezocht worden. Dirk van Wassenaar werd in 1400 namelijk kastelein van het kasteel te Stavoren. Albrecht van Beieren verkoopt hem dan de renten, tijnzen en hofstedegeld op het huis en de hofstede van wijlen Guy van Blois te Gouda. Misschien werd daar geschiedenis geschreven. Bron: 1006-3 Kartuizerklooster Nieuwlicht bij Utrecht.

    24 juli 2011

  5. Fred.Heinsius

    Met de tekst van Hildegaersberch zou bedoeld kunnen zijn 'een kasteel op de uiterste grens van Holland'. Stavoren werd van binnen Friesland veelal beschouwd als een Hollandse enclave. Het was verbonden door een stuk veenland uit Medemblik; de middenlaan. Er was om die reden ook voortdurend strijd tussen Friezen en Hollanders. Het kasteel was nodig voor de tolheffing en van financiële importantie voor Holland.

    24 juli 2011

  6. Fred.Heinsius

    De passage in het gedicht van Willem van Hildegaersberch “…dat si bewaerden des heren palen…” heeft vermoedelijk een dubbele betekenis. Het stadswapen van Stavoren bestaat uit twee gekruiste bisschopstaven, een verwijzing naar het klooster. En van zee zag men bij aankomst voor Stavoren de vele palen van de zeewering, zie oude kaarten. De titel is een figuurlijke verwijzing naar het verkrijgen van de sleutels die toegang geven tot de tolrechten. De Brittenburg stond m.i. te Stavoren.

    24 juli 2011

  7. Fred.Heinsius

    De afbeelding van Stavoren in de atlas van Braun en Hogenberg (1584) bevat een vierkante vesting met ronde hoeken. Op de binnenplaats, links van het kanon, staan twee gebouwen die overeenkomsten vertonen met bovenstaande Brittenburchten. Het smalle linkergebouw heeft aan de westzijde een hoge muur met kantelen en achter het half zo lange rechtergebouw staat een hoge toren. Er zijn echter ook verschillen. De laagste L-vormige Brittenburcht ontbreekt. Deze kan voor 1584 geslecht zijn, maar zou wel tussen het rechtergebouw en de toren passen. Ook de linkertoren wijkt af en is veel groter. Aanvullend onderzoek zou uitsluitsel kunnen geven of de Brittenburg in vogelvlucht is afgebeeld.

    26 juli 2011

  8. Menno Knul

    Er wordt schromelijk overdreven wat de sloop van de Brittenburg door strandjutters betreft. Als we uitgaan van de afmeting 72 x 72 meter (Ortelius, 1562) en een hoogte van de vuurtoren van 55-60 meter gaat het om een gebouw als het Koninklijk Paleis op de Dam. De strandjutters hadden twee weken de tijd om stenen af te voeren. Hoeveel kan dat zijn ?

    28 juli 2011

  9. Fred.Heinsius

    Tja, in 2 weken met noeste arbeid een Romeinse ruïne verdonkeremanen… Over de tollenaars in Stavoren (leenrepertorium): Volker 1379-1382, Florens van Adrichem 1393, Folker 1394, Gelmer 1411, Gelmaer 1434. Die Floris van Adrichem was een afstammeling van de heren van Brederode. Dit verklaart de herkomst van de naam Bretten in Stavoren uit Brederode. Jij vermoedde dat Menno. In 1398 is Stavoren belegerd. Onderstaande volgt op die machtsgreep.

    28 juli 2011

  10. Geachte Menno Knul en Martien van Zoeren, Ik heb uw beider betoog en onderzoeksberekingen gelezen op side, Ligging Brittenburg- Semafoor. Het is duidelijk dat als de juiste landmeetkundige berekeningen en afstands roeden in Google Earth worden ingevoerd, rekend deze Google Earth de juiste coordinaten subiet goed uit! U meent hiermee dat de Brittenburg of gedeelten hiervan aan de overkant van het uitwateringskanaal nabij de buitensluis op zeeniveau onder het voormalige wandveld nu gedeeltelijk parkeerplaats moet liggen! Maar ik heb nog een vraagtje, " De Brittenburg lag vroeger eerst op het strand, wilt u beweren dat de duinen die ervoor aan de zeezijde naast de huidige uitwatering aan de noordkant, jonge duinen zijn die er later zijn bijgekomen." Een beetje vreemd, maar het zou kunnen!

    20 januari 2013

  11. Redactie

    Leuk dat er op deze pagina zoveel interessante reacties zijn geplaatst. Wat betreft de laatste reactie van anoniem: als u rechtstreeks wilt ingaan op dit artikel en de auteurs, kunt u dat het beste via de redactie van Semafoor doen, zie http://www.semafoor.net/contactgegevens.htm Voor andere geïnteresseerden, hier een link naar het bewuste artikel: http://www.semafoor.net/actueelsiteSEM13_3_LiggingBrittenburg.pdf

    21 januari 2013

  12. Menno Knul

    Ik zie, dat ik nog het antwoord schuldig ben gebleven op de vraag van Anoniem dat de Brittenburg in de zestiende eeuw op het strand lag en dat daar aan de zeezijde nu jonge duin ligt. Ik wil wijzen op twee mogelijkheden, de eerste is dat ter plaatse en duin gevormd is door het opwerpen van uitgegraven grond voor de uitwatering. Het tweede is, dat er vanwege de overstromingsrisico's intensieve helmaanplant heeft plaats gevonden, waardoor nog jongere duin is aangegroeid. Een combinatie van die twee is ook mogelijk. Op het brede IJmuiderstrand zien we zich hele rijen nieuwe duinen ontwikkelen.

    08 maart 2013

Plaats reactie

Om spam te voorkomen, stellen wij u een eenvoudige vraag. Vult u alstublieft het antwoord hieronder in.